Op bezoek bij zorgboederij Gooikenshoeve

04/08/2023

“Als een wanhopige ouder belt, doe je wat je kan”

In Ertevelde is er zorgboerderij de Gooikenshoeve: een kleinschalig zorgproject dat psychisch kwetsbare jongeren en jongvolwassenen dagbesteding biedt. Het is een soort stiltehoeve, een toevluchtoord voor wie overprikkeld is of nood heeft aan een warme knuffel. Het is net die ongefilterde menselijkheid die de Gooikenshoeve onderscheidt van de meeste klassieke voorzieningen. “Velen zeggen ons: ‘begin zeker niet met theorie of therapie, maar doe gewoon voort met wat jullie doen’.”

Fluitende vogels, huppelende geiten, en de rustige uitstraling van oprichter Luc De Backer doen de INFUUS-redactie instant ontspannen en achterover leunen tijdens een bezoek aan de zorgboerderij. Tot Luc vertelt over de harde realiteit die schuilgaat achter de schijnbaar serene omgeving.

De Gooikenshoeve profileert zich als complementair aanbod voor bijzondere jeugdhulp en psychiatrische zorg en vangt in de meeste gevallen psychisch zeer kwetsbare jongeren op. “Het was nooit mijn bedoeling om de boerderij te kopen, maar na een bezoekje ben ik overstag gegaan. Ik was onmiddellijk verliefd”, vertelt Luc, die na een lange carrière in het bedrijfsleven een ander en rustiger pad wilde inslaan. “Ik heb zelf een gecompliceerd hoofd en heb een dochter die tijdens haar puberteit ook een ernstige zelfmoordpoging heeft ondernomen. Toen ik thuis vertelde dat ik een boerderij wilde kopen, wist mijn vrouw meteen hoe laat het was.”

De Gooikenshoeve opende in 2018 de deuren. “Eigenlijk wilde ik de boel eerst opknappen, maar vanuit de sector zelf werd me aangeraden om meteen op te starten. Dat is een goede beslissing geweest, want we konden meteen mensen opvangen. De jongeren hebben ook enorm geholpen met opknapwerken.”

“Ik doe wat ik kan”

De meerderheid van de jongeren komt individueel naar de Gooikenshoeve. Daarnaast komt er wekelijks een groep begeleide jongeren uit een psychiatrisch centrum in de buurt en een groep volwassenen met een verstandelijke beperking. “Het zijn diverse problematieken, maar we zien toch vooral psychische problemen”, zegt Luc. Ook komen er mensen terecht die doorverwezen worden door een psychiater of psycholoog, en vinden steeds meer particulieren zelfstandig de weg naar de vzw.

“Ik krijg weleens aanvragen van ouders die ergens van de werking gehoord hebben. Als de nood heel hoog is, ga ik daarop in en laat ik mensen rechtstreeks toe. Tijdens de coronacrisis waren zowat alle bedden in de kinder- en jeugdpsychiatrie in de omgeving volzet. Wij hebben toen op twee maanden tijd drie mensen direct na een ernstige zelfmoordpoging opgevangen die anders nergens terechtkonden. Als een wanhopige ouder je belt, doe je wat je kan.”

De zorg die de Gooikenshoeve geeft, werkt in praktijk vooral preventief. “We hebben veel jongeren met een zware, suïcidale problematiek. Sommigen onder hen zijn uitbehandeld of hebben een euthanasieaanvraag voor ondraaglijk psychisch lijden lopen. We hebben er veel voor over om zo iemand te kunnen helpen.”

Alternatieve humane setting

Iedereen die bij de Gooikenshoeve terechtkomt, heeft al een bestaand zorgkader. “Wij zijn geen therapeutisch geschoolde mensen. Wat wij doen, is aanvullend.” Maar net het gebrek aan therapeutische reflexen maakt de Gooikenshoeve voor velen zo waardevol. “We zijn een alternatieve humane setting en gaan op een heel andere manier met mensen om dan in de meeste psychiatrische centra het geval is, want we hebben geen theoretische achtergrond en gebruiken geen aangeleerde technieken. We zullen bijvoorbeeld nooit spreken over ‘patiënten’ en ‘zorgverleners’ – wij zijn gewoon mensen onder elkaar. En wanneer iemand het nodig heeft, geven wij een warme knuffel. We proberen een veilig nest te creëren, een minimaatschappij voor jongeren die het toekomstperspectief verloren zijn.”

Doordat de Gooikenshoeve geen klassieke zorgorganisatie is, is ze ook vrijgesteld van strakke planningen en protocollen. “Dat biedt ons een enorme flexibiliteit en menselijkheid. Steeds vaker hoor ik dat deze benadering soms waardevoller is dan de klassieke aanpak. Je mag niet vergeten dat mensen die extreem psychisch lijden soms uit de psychiatrie komen met gigantische trauma’s. Daarom zeggen mensen binnen de zorg me vaak: ‘begin zeker niet met theorie, doe verder zoals je nu werkt’.”

Onkruid wieden, groenten oogsten

Een dag op de boerderij begint steevast met dampende koffie. “We zitten samen en bespreken wat er allemaal moet gebeuren. In de winter start de dag bijvoorbeeld altijd met het voederen van de dieren, wat makkelijk twee uur in beslag neemt. Verder kan er onkruid gewied worden, planten zaaien, groenten oogsten, met de honden wandelen, paardrijden, koken… We zien wel wat er moet gebeuren en waar mensen zin in hebben.”

“Veel jongeren die we hier ontvangen, zaten daarvoor een groot deel van de dag met hun neus op hun telefoon gedrukt. Ze zijn overprikkeld en komen bij ons tot rust. De verbinding met de natuur werkt therapeutisch, daar ben ik van overtuigd. Het is voor jongeren daarnaast ook leerrijk om het hele proces – van zaadje tot groente op het bord – mee te maken. Sommigen denken bijvoorbeeld, bij manier van spreken, dat tomaten aan de boom groeien. Leren over wat gezond eten is, is nuttig.”

Het effect van de groene, prikkelarme omgeving op de jongeren is duidelijk. “Het werkt heilzaam. We krijgen die feedback van begeleiders en ouders, maar merken dat uiteraard ook zelf. Er zijn bijvoorbeeld jongeren die thuis vastzitten. Ze gamen iedere nacht en de stap om naar buiten te gaan, of zelfs naar hun ouders, wordt alsmaar groter. Ze raken totaal geïsoleerd. Hier zijn ze onder gelijkgestemde zielen, in een veilige omgeving, en kunnen ze beetje bij beetje de draad weer oppikken.”

Fondsen werven

Net omdat de Gooikenshoeve tussen de mazen van het klassieke zorgnetwerk valt, ontvangt het nagenoeg geen overheidssteun. “Af en toe kunnen we een beroep doen op een subsidie, maar nooit structureel.” Behalve de zes euro per dag per persoon die de organisatie ontvangt, is er weinig financiële instroom. “Naast de tijdelijke projectsubsidies doen wij aan biotuinbouw en organiseren wij regelmatig tuinconcerten en andere evenementen om geld in het laatje te brengen. Daarnaast overleven we op giften van bedrijven en particulieren. De financiële leefbaarheid is een grote uitdaging. Het vergt veel energie om telkens weer initiatieven op poten te zetten en fondsen te werven.”

Luc is ondertussen 63. “Het is een zware job. Wanneer ik om 21 uur ’s avonds in de zetel zit, is dat meestal ook met mijn gsm in de hand. Ik ben grenzeloos in mijn steun naar de jongeren toe. Het gebeurt regelmatig dat ik ’s nachts aan de lijn hang met iemand die donkere gedachten heeft. Dan zeg ik: ‘ik blijf bij jou tot je slaapt’. Het geeft veel voldoening om mensen te helpen. Als ik nu terugblik op mijn carrière, dan lijkt het alsof die eerste veertig jaar slechts een aanloop was naar wat ik nu doe. In het licht van wat ik nu doe, lijkt de rest onbelangrijk.”