Ethisch denken: een must voor elke zorgprofessional

shutterstock_1692713995

Ethische dilemma’s, als zorgverlener krijg je er bijna dagelijks mee te maken. Maar in een omgeving van protocollen, richtlijnen en deontologie, en patiënten, cliënten of bewoners met een mening, is het soms moeilijk om ethisch onderbouwde beslissingen te nemen. Hoogleraar zorgethiek Axel Liégeois onderstreept het belang van zélf blijven nadenken en geeft handvaten om de dialoog aan te gaan. Zodat je in elke situatie de best mogelijke zorg kan bieden.  

Als zorgverlener baseer je je handelen dag in dag uit op verschillende systemen. Er is de wetgeving, die afdwingbaar is. Er is de deontologie, die voor sommige groepen gedetailleerd is uitgewerkt én gecontroleerd wordt, en voor sommige groepen ook helemaal niet. Die deontologie is vaak een vertaling van de wetgeving naar een bepaalde beroepsgroep. Denk maar aan de deontologische code voor artsen of psychologen bijvoorbeeld. Er zijn richtlijnen, die gebonden zijn aan de organisatie waar je voor werkt. Er zijn protocollen, die uitgewerkt en gebaseerd zijn op basis van wetenschap en ervaring.  

Maar naast al die algemene richtlijnen en plannen, is er ook de ethiek. Ethiek is het nadenken over welke normen en waarden meespelen in een bepaalde situatie, en op basis daarvan een onderbouwde beslissing nemen.  

Axel Liégeois is hoogleraar zorgethiek en praktische theologie aan de KU Leuven, en stafmedewerker ethiek in de Organisatie Broeders van Liefde in Gent. “In tegenstelling tot recht en deontologie heeft ethiek geen bepaalde structuur of hiërarchie die controle uitoefent. Er zijn geen eenduidige richtlijnen, het is vrijwillig en doet een beroep op de vrijheid en de morele aanspreekbaarheid van mensen. Dat heeft een groot voordeel: ethiek kan op heel concrete casussen toegepast worden, zonder dat er een conflict tussen bindende regels ontstaat.” 

Axel Liégeois – hoogleraar zorgethiek en praktische theologie aan de KU Leuven, en stafmedewerker ethiek in de Organisatie Broeders van Liefde in Gent

De zin en onzin van protocollen 

Binnen de zorg krijg je vaak te maken met tientallen, zoniet honderden protocollen. Opgelegd door de overheid, vanuit een beroepsgroep of vanuit de wetenschap. Daar is Liégeois niet altijd fan van. “Protocollen en procedures hebben positieve aspecten: er is grondig over gereflecteerd, ze zijn gebaseerd op de wetenschap en er hebben vele personen over nagedacht. Ze kunnen een kapstok bieden van zaken waaraan je moet denken om zorgvuldig te handelen, gebaseerd op eerdere ervaringen van anderen. En dat is goed, maar daar mag het niet ophouden.” 

“Protocollen zijn dikwijls uitgedacht voor een bepaald probleem bij een gemiddelde patiënt in een gemiddelde situatie. Zonder rekening te houden met andere problemen of aspecten die daar invloed op zouden kunnen hebben. De gemiddelde patiënt bestaat niet, elke patiënt heeft een eigen levensverhaal en eigen problemen.”  

“Er zou dus bij het handelen volgens protocollen een marge van vrijheid moeten zijn om die procedures af te stemmen op de specifieke situatie en de noden en wensen van je werkelijke patiënten. Dat betekent ook dat je op bepaalde momenten, als je daar een gegronde reden toe hebt, van die protocollen kan afwijken. In samenspraak met collega’s natuurlijk, en op voorwaarde dat alles grondig gemotiveerd en genoteerd wordt. Dat doet niet af aan dat protocol, maar het zorgt er wel voor dat je een brug kan slaan tussen algemene inzichten en afzonderlijke situaties.” 

“Procedures kijken alleen naar het uiterlijk waarneembare, en zorg is meer dan dat. En dat is waar ethiek om de hoek komt kijken. Je binnenkant, wat jou bezielt en motivatie geeft als zorgverlener, heeft een kwalitatieve invloed op de buitenkant, op hoe je handelt. Dat is minstens even belangrijk als wat je doet, en dat komt niet naar voren in protocollen.” 

De oplossing zoeken in dialoog 

De oplossing? Die ligt volgens de ethicus niet in de afschaffing van protocollen, maar in de dialoog. Als zorgverleners naar elkaar, naar de cliënt en ook naar diens omgeving luisteren, kunnen ze naast de protocollen ook rekening houden met onderliggende waarden. “Ik vind dat zorgverleners op de werkvloer zelf een ethische reflectie moeten kunnen doormaken om zo te kunnen komen tot een beslissing. We hebben in de zorg net zelf de overgang van paternalisme naar emancipatie gemaakt, maar op het vlak van ethiek blijven we maar met adviezen, procedures en protocollen komen. Ik vind dat we zorgverleners zelf een instrument in handen moeten geven zodat ze zelf ethisch kunnen redeneren, gebaseerd op dialoog, waarden en een grondhouding.” 

“We zijn geen zorgrobots” 

Paternalisme vs. emancipatie vs. ethiek  

Ethiek is de laatste jaren alleen maar belangrijker geworden. Vroeger was het woord van de arts wet, ongeacht wat de patiënt daarover dacht, maar dat is nu omgekeerd. De zorg is steeds cliëntgerichter geworden, en stelt nu eerder de zorg voor en de waarden van de patiënt centraal.  

Een goede evolutie, maar dat wil volgens Liégeois niet zeggen dat je als zorgverlener zomaar je patiënt of cliënt moet volgen. “Als een cliënt voor iets kiest of wil kiezen, waar wij het vanuit onze expertise niet mee eens zijn, is het onze plicht om dat te communiceren. Dat betekent niet dat je je visie moet opdringen, maar wel dat je je twijfels mag uiten. Dat is precies wat ik bedoel met ‘in dialoog gaan’.” 

“We zijn maar goede zorgverleners als we onze mening te kennen geven, vanuit onze professionele en persoonlijke waarden. Dat is net wat er voor zorgt dat we geen zorgrobotten worden, die elke patiënt, bewoner of cliënt gewoon geven waar ze om vragen. Het gaat om mensen die zorgen voor mensen. Door als zorgverlener je mening te geven, of te wijzen op maatschappelijke waarden of inzichten uit de zorg, kan je een spiegel voorhouden. Dat kan mensen aan het denken zetten.”

 


Ethisch nadenken over zorgvraagstukken: een stappenplan  

Ethiek heeft te maken met je grondhouding, de doelen die je nastreeft en de normen en waarden die bij een bepaalde situatie komen kijken. Om op zo’n grondige manier na te denken over dilemma’s en problemen, kan een stappenplan een handige leidraad zijn.  

Niet élk probleem zal in zo’n plan in te passen zijn, en de stappen moeten misschien naargelang de situatie ook aangepast worden, maar soms kan het plan een uitweg bieden als je vastzit in een conflict- of probleemsituatie. Hou er wel rekening mee dat het leren werken met zo’n plan behoorlijk wat tijd en ervaring kan vragen.  

De Nederlandse organisatie Zorg Voor Beter stelde op basis van het boek ‘Ethiek in praktijk’ het volgende plan op. Probeer het gerust eens uit, laat het een leidraad zijn bij interdisciplinair overleg of baseer er je eigen beslissingsprocessen op.  

  1. VERKENNEN 

Omschrijf (zo objectief mogelijk) wat er aan de hand is, wat de verschillende handelingsopties zijn en wie de betrokkenen zijn.  

  1. ONDERZOEKEN 

Zoek uit wat precies het ethische dilemma is. Welke argumenten worden er opgevoerd, welke waarden, belangen en principes spelen er mee bij de verschillende partijen? Daarvoor moet je natuurlijk eerst in dialoog gaan met de betrokkenen.  

  1. AFWEGEN 

Bekijk voor de verschillende opties wat de gevolgen zijn voor de betrokken partijen, maar vooral voor jouw cliënt. Welke gevolgen draagt die als je besluit te handelen, of dat net niet de doen?  

  1. BESLUITEN 

Zoek een evenwicht tussen alle betrokkenen, waarin goede zorg centraal staat.  

Bron: zorgvoorbeter.nl  


Handige bronnen  

Meer leren over ethiek, of zit je in de knoop met bepaalde keuzes? De volgende websites kunnen je op weg helpen.  

Waarden in dialoog (KU Leuven) 

https://theo.kuleuven.be/waarden-in-dialoog

Hier vind je meer informatie over ethische besluitvorming en het beslissingsmodel dat door ethicus Axel Liégeois ontwikkeld werd, met bijhorende lectuur.  

Vlaams Welzijnsverbond  

https://www.vlaamswelzijnsverbond.be/intersectoraal/ethiek-en-zingeving

Hier vind je verschillende verhalen, stappenplannen en adviezen die je kunnen helpen bij het ontwikkelen van een ethische houding.  

Zorgnet Icuro 

https://zorgneticuro.be

Ook hier vind je verschillende bronnen, verhalen en artikels die je kunnen helpen bij je dagelijkse beslissingen en activiteiten.  

Zorg voor Beter  

https://zorgvoorbeter.nl

Zorg voor Beter is een Nederlands initiatief, waar zorgverleners een schat aan kennis kunnen terugvinden. Over ethiek vind je er verschillende ‘handreikingen’, praktische, laagdrempelige documentatie over hoe je als zorgverlener kan handelen in verschillende situaties.  

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

REACTIES

30 Responses

  1. With havin so much written content do you ever run into any problems of plagorism or copyright infringement?
    My website has a lot of completely unique content I’ve either authored myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the web without my permission. Do you know any techniques to help prevent content from being stolen? I’d certainly appreciate it.

  2. Wonderful goods from you, man. I have understand
    your stuff previous to and you are just too great.
    I actually like what you have acquired here, really like what you’re saying and the way
    in which you say it. You make it entertaining and
    you still take care of to keep it smart. I cant wait
    to read far more from you. This is really a wonderful web site.

  3. Hi there this is kind of of off topic but I was wanting to
    know if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
    I’m starting a blog soon but have no coding experience so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be greatly appreciated!

  4. Hi just wanted to give you a quick heads up and let
    you know a few of the images aren’t loading properly.

    I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers
    and both show the same results.

  5. hey there and thank you for your info ? I have certainly picked up
    anything new from right here. I did however expertise a few technical
    points using this website, as I experienced to reload the website a lot of times previous to I could get it
    to load correctly. I had been wondering if your hosting is
    OK? Not that I am complaining, but slow loading instances times will often affect your placement
    in google and could damage your high quality score if advertising and marketing with
    Adwords. Well I am adding this RSS to my e-mail and can look out for much more of your respective interesting content.

    Make sure you update this again soon.

    Feel free to visit my blog Muama Enence Translator

  6. Hello there, I believe your site could be having web browser compatibility problems.
    Whenever I look at your web site in Safari,
    it looks fine however when opening in IE,
    it has some overlapping issues. I simply wanted to give you a quick heads up!
    Other than that, fantastic blog!

  7. I’m impressed, I must say. Seldom do I encounter a blog that’s equally educative
    and amusing, and let me tell you, you have hit the nail on the head.
    The problem is something that too few men and women are
    speaking intelligently about. Now i’m very happy I came across this in my hunt for something regarding this.

    my web blog – Profit Edge App Review

  8. I’ve been browsing online more than 2 hours today, yet I never found any interesting
    article like yours. It’s pretty worth enough for me.

    Personally, if all website owners and bloggers made good content as you did,
    the net will be much more useful than ever before.

  9. Hi, i feel that i noticed you visited my web site thus i got here to
    ?return the want?.I am trying to to find issues to enhance my website!I assume its
    ok to use some of your ideas!!

    my page :: Dermicell

  10. Howdy just wanted to give you a quick heads up.

    The text in your content seem to be running off the
    screen in Ie. I’m not sure if this is a formatting issue or something to do with browser compatibility but
    I thought I’d post to let you know. The style and design look great though!

    Hope you get the issue solved soon. Cheers

  11. I am glad for writing to make you be aware of of the outstanding discovery my
    daughter gained viewing your site. She discovered a good number of details,
    including what it’s like to possess an incredible teaching
    nature to let many others without hassle thoroughly grasp
    a number of extremely tough topics. You really did more than our own expected results.
    Thanks for producing the practical, dependable, edifying and cool tips about the topic to Kate.

    Have a look at my blog post; Fast Action Keto Review

  12. An outstanding share! I have just forwarded this
    onto a friend who had been doing a little homework on this.
    And he in fact ordered me dinner because I found it for him…
    lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!!
    But yeah, thanks for spending time to talk about this matter
    here on your website.

    My website; Dermicell Reviews

  13. Nice post. I was checking continuously this blog and I am inspired!
    Extremely useful information specifically the ultimate section :
    ) I take care of such info much. I was seeking this particular info for a very lengthy time.
    Thanks and good luck.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *